Trong nhiều thập kỷ qua, nền kinh tế của các quốc gia Trung Á chủ yếu được định hình bởi dầu mỏ, khí đốt, khai khoáng và nông nghiệp cùng các hệ thống công nghiệp hậu Xô Viết. Tuy nhiên, đang có một cuộc chuyển đổi diễn ra mạnh mẽ trên khắp khu vực khi các chính phủ nỗ lực xây dựng nền kinh tế số để cạnh tranh trong một thị trường toàn cầu đang thay đổi chóng vánh.

Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính (fintech), thương mại điện tử (e-commerce) và hệ sinh thái khởi nghiệp đang trở thành ưu tiên hàng đầu tại những quốc gia như Kazakhstan và Uzbekistan. Các nhà lãnh đạo khu vực ngày càng nhận ra rằng việc phụ thuộc vào nguyên liệu thô và hydrocarbon không thể mang lại sự tăng trưởng bền vững lâu dài trong kỷ nguyên của đổi mới và tự động hóa.

Sự chuyển dịch này bắt nguồn từ nhu cầu cấp thiết về việc đa dạng hóa nền kinh tế để giảm bớt tổn thương trước sự biến động của giá hàng hóa toàn cầu. Theo thông tin, những cú sụt giảm mạnh trên thị trường năng lượng gần đây có thể gây ra bất ổn kinh tế và áp lực ngân sách nghiêm trọng. Đồng thời, sự phát triển của thế hệ trẻ với kỳ vọng cao về việc làm hiện đại đã tạo áp lực buộc các chính phủ phải hiện đại hóa. Vì vậy, chuyển đổi số không chỉ là một xu hướng công nghệ mà còn là một tất yếu chiến lược để duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn.

Trong cuộc đua này, Kazakhstan hiện đang là quốc gia dẫn đầu nhờ hạ tầng phát triển, nguồn lực tài chính dồi dào và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ. Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana đã thu hút nhiều công ty fintech và đối tác quốc tế, trong khi các sáng kiến chính phủ số đã giúp giảm bớt nạn quan liêu và cải thiện dịch vụ công.

Uzbekistan cũng đang bứt phá mạnh mẽ với những cải cách kinh tế nhanh chóng, mở rộng khả năng tiếp cận internet và hiện đại hóa hệ thống ngân hàng. Với lợi thế dân số trẻ và đông đảo, Uzbekistan được dự báo sẽ trở thành một trong những nền kinh tế số phát triển nhanh nhất khu vực trong thập kỷ tới.

Fintech và khởi nghiệp là 2 khối động cơ chính thúc đẩy sự đổi mới này. Các ứng dụng ngân hàng di động và thanh toán trực tuyến đang mở rộng cơ hội tiếp cận tài chính cho những người dân vốn bị hạn chế bởi dịch vụ truyền thống. Bên cạnh đó, các startup trong lĩnh vực thương mại điện tử, logistics và AI cũng đang nhận được sự quan tâm lớn từ các nhà đầu tư quốc tế. Các chính phủ hy vọng hệ sinh thái khởi nghiệp sẽ tạo ra những công việc có giá trị cao và thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Đặc biệt, AI đang được kỳ vọng sẽ cải thiện hiệu quả công nghiệp, quản lý năng lượng và quản trị hành chính thông qua các mô hình thành phố thông minh.

Một lợi ích quan trọng khác của việc số hóa là khả năng giảm thiểu tham nhũng và quan liêu. Các hệ thống tự động trong cấp phép, nộp thuế và mua sắm công giúp tăng cường tính minh bạch và hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa người dân với quan chức. Dù vậy, các nguồn tin cảnh báo rằng công nghệ không thể giải quyết hoàn toàn các vấn đề quản trị nếu thiếu đi những cải cách thể chế và pháp lý song hành.

Tuy nhiên, hành trình này vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Khoảng cách về hạ tầng internet giữa thành thị và nông thôn, tình trạng chảy máu chất xám và hệ thống giáo dục lạc hậu là những rào cản đáng kể. Việc phát triển kinh tế số đòi hỏi một lực lượng lao động có kỹ năng cao về lập trình, an ninh mạng và quản trị kinh doanh. Do đó, các quốc gia Trung Á đang tăng cường đầu tư vào giáo dục công nghệ và đào tạo Tiếng Anh để hội nhập sâu hơn vào thị trường quốc tế.

Sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế cũng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố địa chính trị, trong đó Trung Quốc đóng vai trò là đối tác công nghệ quan trọng thông qua sáng kiến “Con đường tơ lụa kỹ thuật số". Tuy nhiên, các nước Trung Á đang nỗ lực cân bằng mối quan hệ với nhiều đối tác khác như châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ.

Tóm lại, dù quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế dựa trên tài nguyên sang kinh tế tri thức có thể mất nhiều thập kỷ nhưng đà phát triển tại Trung Á đang tăng tốc rõ rệt. Nếu các cải cách tiếp tục được thúc đẩy và đầu tư được tăng cường, khu vực này không chỉ là một hành lang năng lượng chiến lược mà còn có thể trở thành một trung tâm công nghệ quan trọng kết nối Á - Âu trong thế kỷ 21.