Những lớp học livestream giữa đại ngàn

Từ những video ngắn quay cảnh chợ phiên, biểu diễn khèn truyền thống, ẩm thực bản địa đến các buổi livestream quảng bá du lịch cộng đồng, nhiều bản làng miền núi đang biến bản sắc văn hóa thành tài sản số và sinh kế số.

Tại xã Lãm Bình, tỉnh Tuyên Quang, dự án “Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030" đã chính thức được khởi động từ tháng 4/2026. Dự án đặt mục tiêu đến năm 2028, hơn 60% hộ gia đình tham gia sẽ có ít nhất một hoạt động kinh tế số. Để đạt được điều này, các lớp học livestream đã được mở ra ngay giữa lòng núi rừng. Tại đây, thanh niên học cách quay phim, dựng clip, trong khi những người lớn tuổi học cách kể chuyện làng bản trước ống kính máy quay. Những người hướng dẫn chính là các TikToker, YouTuber thành công vốn cũng xuất thân từ chính các bản làng này. Họ dạy người dân cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để chỉnh sửa video, viết tiêu đề và dẫn dắt livestream.

Những con số biết nói từ kinh tế số

Mục tiêu của xã Lãm Bình là biến mỗi người dân thành một công dân số, trực tiếp kể câu chuyện về bản làng mình trên các nền tảng số. Điều này không chỉ giúp bảo tồn bản sắc mà còn tạo ra việc làm và tăng thu nhập. Những kết quả bước đầu tại đây vô cùng ấn tượng:

Năm 2025, tổng doanh thu từ hoạt động sản xuất nội dung số của xã ước đạt hơn 34,6 tỷ đồng (1,33 triệu USD).

Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, con số này đã tăng vọt lên khoảng 46 tỷ đồng (1,77 triệu USD).

Xã hiện có hơn 70 nhà sáng tạo nội dung số có thu nhập cao, đóng góp hơn 23% ngân sách xã thông qua thuế thu nhập cá nhân. Riêng năm 2025, tiền thuế thu nhập cá nhân nộp vào ngân sách xã đã vượt quá 1,5 tỷ đồng.

Tại làng Khâu Cau, thu nhập từ nội dung số đã giúp các hộ gia đình tham gia mua sắm được máy giặt, tủ lạnh, tivi; 6 hộ đã xây được nhà khang trang và 6 hộ khác đã mua được xe hơi riêng.

Thách thức về bản quyền và tính xác thực

Trong một thế giới số dần bão hòa bởi những nội dung rập khuôn và lạm dụng chỉnh sửa, sự chân thực về văn hóa trở thành lợi thế độc duy nhất của các cộng đồng dân tộc thiểu số. Khán giả yêu mến những con người miền núi vì sự chân thành của họ.

Tuy nhiên, khi các giá trị văn hóa trở thành nội dung số có khả năng tạo ra doanh thu, vấn đề bản quyền và sở hữu trí tuệ trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Nếu không được định danh và bảo vệ kịp thời trên không gian mạng, các giá trị tri thức bản địa rất dễ bị “đánh cắp văn hóa" trên quy mô lớn. Trước thực tế đó, xã Lãm Bình đã yêu cầu đến năm 2030 phải ban hành quy tắc ứng xử và hướng dẫn sáng tạo nội dung số cho địa phương. Đây là bước đi cần thiết để giúp người dân hiểu rõ những điều nên và không nên làm khi sản xuất nội dung du lịch.

Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là cách giúp người dân giữ vững tiếng nói của chính mình trong một thế giới số luôn đề cao sự sáng tạo nguyên bản. Điều này phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy phát triển: thay vì bảo tồn di sản một cách thụ động, các cộng đồng đang trực tiếp chuyển hóa bản sắc thành sinh kế và tự bảo vệ nguồn lực văn hóa của mình trong kỷ nguyên số.